Nadciśnienie i przeciążenie mięśnia sercowego
Tkanka tłuszczowa stymuluje produkcję angiotensynogenu (substratu do syntezy hormonu zwężającego naczynia) oraz wydziela leptynę, która pobudza układ współczulny. Powoduje to zwiększenie zatrzymywania sodu i wody przez nerki, wzrost objętości krwi krążącej oraz rozwój nadciśnienia tętniczego.
Spadek masy ciała o każdy kilogram obniża ciśnienie skurczowe średnio o 1 mmHg. Pompujące krew pod wyższym ciśnieniem serce ulega przerostowi (szczególnie w obrębie lewej komory), co sprzyja rozwojowi niewydolności serca ze sztywną komorą (HFpEF). Ponadto tłuszcz nasierdziowy wydziela substancje prozapalne bezpośrednio do mięśnia sercowego, zwiększając ryzyko migotania przedsionków o około 50 proc.
Wpływ na stawy, sen i ryzyko nowotworów
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) wiąże nadmiar tkanki tłuszczowej z wyższym ryzykiem rozwoju co najmniej 13 nowotworów (m.in. raka jelita grubego, trzonu macicy czy piersi po menopauzie). Po menopauzie tkanka tłuszczowa staje się głównym źródłem estrogenów, stymulując niekontrolowane podziały komórkowe. Z kolei u mężczyzn nadmiar estrogenów z tkanki tłuszczowej obniża poziom testosteronu.
Nadmierne obciążenie mechaniczne niszczy stawy – zrzucenie 1 kg masy ciała redukuje obciążenie kolan podczas chodzenia o około 4 kg. Co ciekawe, otyłość podnosi też ryzyko zwyrodnienia stawów dłoni, co ma związek z krążącymi we krwi cytokinami zapalnymi. Tłuszcz gromadzący się wokół szyi zwęża drogi oddechowe, wywołując obturacyjny bezdech senny (OBS) – przyrost masy ciała o 10 proc. podnosi ryzyko umiarkowanego lub ciężkiego bezdechu aż sześciokrotnie.
Diagnostyka: obwód talii i wskaźniki laboratoryjne
Samo BMI nie wystarcza do oceny ryzyka metabolicznego. Wskazaniem do diagnostyki są wyznaczone normy obwodu pasa:
- Obwód talii – ryzyko zaburzeń rośnie od 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn (zgodnie z wytycznymi NICE obwód pasa nie powinien przekraczać połowy wzrostu).
- Badania laboratoryjne i obrazowe – ocena poziomu glukozy na czczo, HbA1c, lipidogramu oraz prób wątrobowych (ALT, AST). Precyzyjną ocenę dystrybucji tłuszczu trzewnego umożliwia badanie DEXA.
Tłuszcz trzewny reaguje na modyfikację diety i aktywność fizyczną znacznie szybciej niż tłuszcz podskórny. Redukcja masy ciała już o 5–10 proc. przynosi odczuwalną poprawę parametrów metabolicznych, obniża ciśnienie krwi i odciąża wątrobę. W przypadku nieprawidłowych wyników badań lub obwodu talii przekraczającego normy warto skonsultować się z lekarzem w celu zaplanowania bezpiecznego postępowania.
